Sonbaharın sonuna yaklaştığımız şu günlerde havalar giderek soğurken, Fransa’dan İspanya’ya toplumsal iklim, işçi sınıfının ve emekçi gençliğin kitlesel eylemleriyle her geçen gün biraz daha ısınıyor. Tabir-i caizse Avrupa gerçek anlamda sıcak bir sonbahar yaşıyor. Tarihsel sınırlarına ulaşarak çıkmaza giren kapitalizm tüm ekonomik, toplumsal, siyasal ve ekolojik sorunları devasa bir yumağa dönüştürüp her alanda krizi derinleştirirken, emekçi kitlelerin düzene karşı öfkesi ve değişim arzusu da büyüyor. Nitekim Avrupa’dan Asya’ya, Afrika’dan Amerika kıtasına kadar dünyanın dört bir yanında patlak veren işçi eylemleri, kitlesel grevler ve halk isyanları bir zincirin halkaları gibi birbirine ekleniyor. Geleceksizlik çukuruna itilen gençler, sefalete mahkûm edilen emekliler, çalışma ve yaşam koşulları durmadan ağırlaşan işçiler, emekçi kadınlar ve geçim kaynakları kurutulan küçük çiftçiler meydanları dolduruyor. Kıtalar ve ülkeler değişse de ders sıralarından sokaklara taşan gençlerin ve şalter indiren işçilerin öfkesini büyüten sorunlar aynıdır: Derinleşen sınıfsal eşitsizlik, hayat pahalılığı, barınma ve eğitim sorunları, işsizlik, demokratik hakların gaspı, ırkçılık, doğanın sermaye uğruna talanı, çürümüşlük, yolsuzluk, emperyalist savaş!
Emekçi öfkesi seçim sandıklarına da yansıyor. Nitekim farklı siyasal niteliklere sahip olsalar da Sırbistan’da öğrencilerin başını çektiği muhalefetin, Brezilya’da Lula’nın ve ABD’de Demokratların seçimleri kazanması, emekçi kitlelerin kapitalizmin yarattığı çok katmanlı sorunlara ve demokratik hakların yok edilmesine karşı verdiği tepkinin bir ifadesidir. Ancak tarihsel ve güncel deneyimler de gösteriyor ki bu toplumsal hoşnutsuzluk ve öfke, işçi sınıfının bağımsız örgütlü gücüne dönüşmediği ve kapitalizmi hedef almadığı sürece kalıcı bir sonuca ulaşamaz; kaçınılmaz olarak düzen içi kanallarda soğurularak boşa çıkarılır. Sırbistan, Brezilya ve ABD’deki seçimlerin ardından liberal ve sol liberal çevrelerin değişimin seçim sandığı aracılığıyla sağlanabileceğini coşkuyla savunarak düzen içi parlamenterist bakış açısını öne çıkarmaları, devrimci hareketin bu yanılsamalara karşı vereceği ideolojik mücadelenin ne denli hayati olduğunu ortaya koyuyor. Bir taraftan emekçi kitleleri toplumsal değişimin öznesinin kendileri olduğuna ikna etmek, kendi örgütlü güçlerine duydukları güveni ve mücadele bilincini büyütmek, öte taraftan da düzen sınırları içinde kalan bir mücadelenin amacına ulaşamayacağını göstermek devrimci sosyalist hareketin görevidir.
Fransa’da coşkulu, kitlesel ve süreklileşen eylem dalgası
Fransa’da öğrenci gençliğin çöken eğitim sistemine, geleceksizliğe, kaynakların silahlanmaya ve savaşa ayrılmasına karşı sürdürdüğü militan mücadele, Avrupa’nın diğer ülkelerine de sıçrayarak gençlik eylemlerini büyütüyor. Avrupa genelinde giderek yayılan öğrenci grevleri ve protestolarının aynı zamanda silahlanmayı ve emperyalist savaşı hedef alması son derece önemlidir; tutulması gereken ana halkalardan biridir. Rusya’nın Ukrayna’daki işgalini bahane eden Avrupalı emperyalistler, hızlı ve yoğun bir şekilde silahlanıyor, Almanya örneğinde olduğu üzere zorunlu askerliği geri getiriyor ve toplumu militarize ederek milliyetçiliği kışkırtıyor.
Eğitim sisteminin çöküşüne ve geleceksizliğe karşı 17 Eylülde liselilerin boykotlarıyla başlayan direniş dalgası, kısa sürede üniversite öğrencilerinin, emeklilerin ve işçilerin katılımıyla işçi sınıfının tüm kuşaklarını birleştiren kitlesel ve militan bir mücadeleye dönüştü. Paris’ten Lyon’a her Cumartesi Fransa genelinde yarım milyondan fazla insan sokakları dolduruyor. Meydanlara kurulan orkestraların devrim marşları çaldığı, binlerce işçi ve gencin anti-faşist sloganlar attığı, coşkuyla eşitlik ve özgürlük şarkıları söyleyip dans ettiği bu eylemler, Fransa’da muazzam bir toplumsal uyanışı müjdeliyor. 7 Kasımda, dünyayı sarsan 1917 Ekim Devriminin 109. yıldönümünde birçok kentte işçi sınıfının uluslararası marşı olan Enternasyonalin çalınması ayrı bir anlam taşıyordu. 1871 Paris Komününde ve 1917 Ekim Devriminde can bulan sömürüsüz bir dünya arzusu, bugün sokaklarda direnenlerin sesinde ve müziğinde yaşamaya devam ediyor.
Süreklilik kazanan eylem dalgasının en önemli dönüm noktalarından biri, toplumsal hoşnutsuzluğun ve öfkenin kitlesel bir güce dönüştüğü 17-18 Ekim seferberliğiydi. 17 Ekim günü ülke genelinde 800 bini aşkın emekçi ve genç sokaklara dökülerek sermaye iktidarına meydan okudu. Polis teşkilatının “kontrolü kaybettiğini” itiraf eden Başbakan Sébastien Lecornu olağanüstü hâl ilan etmekle tehdit ederken, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron televizyon ekranlarından “Cumhuriyeti yıkmaya çalışanların” hesap vereceğini söyleyerek kitlelere gözdağı verdi. Macron’un “Cumhuriyet” diyerek savunduğu şey, elbette sermayenin egemenliğine dayanan burjuva cumhuriyetiydi. Nitekim sömürü düzenini korumak için Paris’in merkezinden Lyon ve Nice’e kadar pek çok kentte gece sokağa çıkma yasağı ilan edildi.
17-18 Ekim gösterilerinin ses getiren ve tartışma yaratan bir başka yönü, işçi banliyölerinden gelen gençlerin kapitalizmin zenginlik ve şatafat simgesi olan lüks mağazalara saldırmasıydı. Burjuvazi ve kalemşorları derhal sokaktaki gençliği “yağmacı” ve “vandal” ilan etti; televizyonlarda ve sosyal medyada durmaksızın servis edilen görüntüler üzerinden eylemlere karşı azgın bir karalama kampanyası başlattı. Sol liberaller ve reformistler de her zamanki gibi düzen bekçiliğine soyunarak bu koroya katıldı.
Biz devrimci Marksistler, olayların dış görünüşüne değil, onları doğuran nesnel toplumsal nedenlere bakarız. “Yağma” diye yaftalanan bu eylemlerin arkasında, yoksul emekçi mahallelerinde kaderine terk edilmiş genç kuşakların yıllardır biriken haklı tepkisi yatmaktadır. Kentin çeperlerine hapsedilen bu gençlerin merkeze inip bir kahve içecek ve yaşıtlarıyla sosyalleşecek paraları bile yok. Okudukları okullar kelimenin tam anlamıyla çürümektedir; öğretmen açığı yüzünden dersler boş geçmekte, sınıfsal eleme mekanizmaları işçi çocuklarını yükseköğretimden dışlamakta, okullarını bitirebilenleri ise kapıda işsizlik ve güvencesizlik beklemektedir.
Kapitalizm, geleceklerini çaldığı bu gençlerin özsaygısını sistematik olarak örseliyor. Üstelik bizzat kapitalist üretim ilişkilerinin doğurduğu meta fetişizmi, medya ve reklam aygıtlarıyla ideolojik düzlemde durmadan besleniyor. Bu düzende insanın toplumsal saygınlığı tüketim gücüne ve sahip olduğu metalara indirgeniyor. Bir yandan parlak vitrinlerle ve kışkırtıcı zenginlik teşhiriyle kuşatılan, diğer yandan horlanan, dışlanan ve kendisini değersiz hisseden gençler, öfkelerini lüks mağazalara yöneltiyorlar; asla satın alamayacakları metalara bu yolla ulaşmış oluyorlar. Çok açık ki bu tepkinin sınıfsal kaynağını görmeden gençleri “yağmacı” diye damgalayanlar, burjuvazinin değirmenine su taşıyor. Bir sömürücü ve yağmacı sınıfın, sömürdüğü, yoksulluğa ve yokluğa mahkûm ettiği kitleleri “yağmacı” ilan etmesi, tarihin en acı ironisi olsa gerek! Oysa burjuvazi yağmacı arıyorsa aynaya bakmalıdır. Zira tarihin gördüğü en büyük yağmacı sürüsü, işçi sınıfının ürettiği artı-değere el koyan, doğayı ve kamu kaynaklarını talan eden sermaye sınıfıdır. Sömürünün kapitalist ekonomik mekanizmalar içinde nesnel bir olgu olarak gerçekleşmesi, bu gerçeği değiştirmemektedir. İşçi sınıfının şairi Hasan Hüseyin Korkmazgil, burjuvaziyi kastederek ne güzel diyordu: “İnsan değil –hâşâ– bir yağmacı soyu bu…”
155 yıl önce burjuvazi, ilk işçi iktidarı deneyimi olan Paris Komününü yıkmak için daha dün savaştığı Almanya ile işbirliği yapıp işçi kitlelerini katlederken, Komünarların kenti savunurken bazı saray ve devlet binalarını ateşe vermesini “vandalizm” olarak yaftalamıştı. Marx, bu deneyimi değerlendirdiği Fransa’da İç Savaş’ta burjuvazinin vandalizm suçlamasını mahkûm ederken, asıl vandalın Paris’i kan gölüne çeviren burjuvazi olduğuna dikkat çekiyordu.
Öte yandan meselenin şu boyutunun altını da kalınca çizmek gerekir: Devrimci Marksistler, kendiliğinden patlamaların kuyruğuna takılıp kitlelere “mağazaları yağmalayın” demez ve bu yönde bir perspektif sunmaz. Açıktır ki vitrin camlarını indirmek ya da tek tek mağazalardaki mallara el koymak, işçileri ve gençleri aşağılanmaya mahkûm eden kapitalist sömürü düzenini ortadan kaldırmaz. Marksistler, bu militan enerjinin bireysel ve örgütsüz isyanlarda tükenip gitmemesi için mücadele ederler. Kitleleri, insanlığı bu cendereye sokan kapitalist düzeni yıkmak, siyasal iktidarı ele geçirerek üretim araçlarını toplumsallaştırmak ve toplumsal zenginlikten herkesin eşitçe yararlanacağı bir düzen kurmak üzere örgütleyip seferber ederler.
Fransa’da işçi sınıfının ve emekçi gençliğin mücadelesi sürerken, Macron iktidarının saldırıları da durmuyor. Bir yanda ülkedeki 51 dolar milyarderinin toplam serveti 624,8 milyar dolara (Fransa’nın gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık beşte birine) ulaşırken, diğer yanda hükümet kamu harcamalarını acımasızca budayarak milyarlarca avroyu silahlanmaya ve Ukrayna cephesine gönderilen silahlara akıtıyor.[1] 2027 bütçesinde sosyal yardımlar ve memur maaşları dondurularak kamu hizmetlerinden 54 milyar avro kesinti hedefleniyor. Eğitim ve sağlığa ayrılan bütçe kısılırken, aynı anda sermaye sınıfına 211 milyar avroluk devlet teşviki aktarılıyor. Tüm bunlar, doğal olarak emekçi kitlelerin ve gençliğin öfkesini daha da büyütüyor. Bu yüzden, polis devleti uygulamalarını aratmayan zorbalığa rağmen grev ve gösteri dalgası devam ediyor. Hükümetin toplumsal öfkeyi söndürmek için peş peşe açıkladığı göstermelik tavizler ve oyalama vaatleri (3 bin sözleşmeli öğretmen ataması ile sınıf mevcutlarını düşürme ve üniversite kapısındaki eleme çarkı Parcoursup’u 2027-2028 yıllarında değiştirme sözleri) kitleleri yatıştırabilmiş değil.
Nitekim başlıca sendika konfederasyonları ve birliklerinin (CGT, CFDT, FO, UNSA, FSU, SUD) çağrısıyla 5 Kasımda gerçekleştirilen genel grevde işçi sınıfı üretimden gelen gücünü ortaya koydu. Burjuva devletin ülke genelinde 70 bin polis ve jandarma konuşlandırmasına, Paris’te Danıştay ve valilik eliyle yürüyüş güzergâhlarını yasaklamasına rağmen yüz binler sokakları zapt etti. Lyon’dan Paris’e kadar emekçiler ve gençler, “liseliler, emekliler, öğrenciler, işçiler hep birlikte; birlik kazanacak” pankartları altında birleşti. İşçi sınıfı ve öğrenci gençlik 17 Kasımdaki grevde de caddeleri ve meydanları doldurdu. 20 Kasımda ise Fransa, İspanya, İtalya, Almanya ve İngiltere başta olmak üzere Avrupa genelinde öğrenciler okulları boykot edip alanlara çıktı. Uluslararası Öğrenci Grevi kapsamında lise ve üniversite öğrencileri silahlanmayı, emperyalist savaşı, toplumun militarize edilmesini ve milliyetçiliğin kışkırtılmasını protesto etti. Avrupa’nın dört bir yanındaki kentlerde marşlar eşliğinde yürüyen gençler, antifaşist sloganlar yükseltti.
İspanya’da konut sorunu ve 11 Kasım genel grevi
Fransa’da eğitim sisteminin çöküşüne ve hayat pahalılığına karşı yükselen sınıf mücadelesi, sınırın hemen ötesinde, İspanya’da özellikle barınma sorunu temelinde gelişiyor. Ülkede, tıpkı Türkiye’de olduğu gibi, tek bir işçi ücretinin bir evin kirasını dahi karşılaması mümkün değil. Bu yüzden gençlerin yarısı, bağımsız bir hayat kurma olanağından yoksun biçimde ailelerinin yanında yaşıyor. Fahiş kiralara ve hayat pahalılığına karşı toplumda büyüyen öfke, 87 yaşındaki emekli Maricarmen Abascal’ın 23 Eylülde evinden polis zoruyla atılması ve ardından yaşamını yitirmesiyle patlak verdi. 7 Ekimdeki ölümünden önce Madrid’deki Puerta del Sol meydanında kamp kuran direnişçilere bir mesaj gönderen Maricarmen’in ilerlemiş yaşına ve ağır sağlık durumuna rağmen mücadele çağrısı yapması son derece anlamlıdır: “Sizinle orada olmayı, kampınızda ve mücadelenizde size eşlik etmeyi çok isterdim ama o şansa sahip değilim. Bu yüzden buradan hepinize cesaret diliyorum. Mücadele edin, sizin olanı savunun ve lütfen dikkatli olun. Bedeniniz dayandığı sürece kamp kurmaya devam edin.”
İşçi sınıfının ve emekçi gençliğin süreklileşen eylemleri, yıllardır sosyal demokrat PSOE hükümeti karşısında uzlaşmacı bir çizgi izleyen ve bunu da “toplumsal barış” söylemiyle meşrulaştırmaya çalışan UGT ve CCOO konfederasyonlarının üst yönetimlerini köşeye sıkıştırdı. Tabanın basıncıyla harekete geçmek zorunda kalan sendikal bürokrasi, 11 Kasımda genel grev çağrısı yaptı. 14 yıl aradan sonra, 2012’den bu yana düzenlenen ilk genel greve 4 milyon kişinin katılması; Madrid, Barselona ve Bilbao gibi büyük kentlerde yüz binlerin meydanları doldurması İspanya işçi sınıfının ve öğrenci gençliğin tepkisinin boyutunu ortaya koyuyor. Fabrikalarda, ulaşımda, limanlarda, hastanelerde, okullarda hayatı durduran işçiler ile dersleri boykot eden öğrenciler, şiddetli yağmura ve kötü hava şartlarına rağmen kitlesel, coşkulu ve militan yürüyüşler gerçekleştirdi. Hatırlanacağı üzere toplumsal mücadelenin yükselmesiyle sıkışan Başbakan Pedro Sánchez, kitlelerin öfkesini yeniden sandığa çekmek amacıyla 29 Kasımda erken seçime gitme kararı almıştı.
Çare tarihe karışan “sosyal devlet” uygulamaları değil, kapitalizmi yıkmaktır!
Avrupa’yı etkisine alan kitle seferberliği, açık gökyüzünde ansızın çakmış bir şimşek değil. Kırk yılı aşkın süredir burjuvazinin neoliberal politikalarla işçi sınıfının tarihsel kazanımlarını bir bir gasp etmesine ve genç kuşakları geleceksizliğe sürüklemesine verilmiş köklü bir sınıfsal tepkidir. Esasında dünya işçi sınıfı, özellikle 2000’li yılların başından itibaren kapitalizmin emekçi kitleleri mahkûm ettiği derin yoksulluğa ve ağırlaşan yaşam koşullarına karşı güçlü bir direniş ortaya koyuyor. Nitekim kapitalizmin tarihsel sınırlarına ulaştığının en belirgin göstergesi olan 2008 küresel krizinin ardından tüm dünyada emekçi halk isyanlarının ardı ardına sökün etmesi hiç de tesadüf değildir.
Uluslararası sermaye sınıfı, kârını büyütmek için “sosyal devlet” uygulamalarının tabutuna son çiviyi çakalı çok oldu; üstelik bugün işçi sınıfının elinde kalan en küçük kazanıma bile tahammül edemiyor. Bu durum, bir taraftan işçi sınıfının ve emekçi gençliğin sömürü düzenine karşı isyanını büyütürken, öte taraftan kapitalizmin bir zamanlar olduğu gibi bu uygulamaları devreye sokarak devrim tehlikesini savuşturma olanağından artık yoksun olduğunu da ortaya koyuyor. “Sosyal devlet” döneminin nasıl hayat bulduğunu kısaca hatırlayalım: “1917 Ekim Devrimiyle birlikte Avrupa’da yükselen devrimci durumlar başarıya ulaşamasa da, İkinci Dünya Savaşının bittiği 1945’e değin devrimci çalkantılar durmamış ve burjuvazi tüm bu dönem boyunca devrim korkusunu ensesinde hissetmiştir… Devrim tehlikesini savuşturmaya girişen burjuvazi, kapitalizm sınırları dâhilinde verilebilecek tüm tavizlere boyun eğdi. Burjuvazinin bu dönemde devreye soktuğu Keynesyen politikalar, gerek yıkılan Avrupa’nın devlet eliyle yeniden inşası hedefiyle, gerekse işçi sınıfına verilen tavizlerin karşılanmasında devletin kaldıraç olması hedefiyle örtüşüyordu.”[2]
Savaşın doğurduğu yıkımın ardından ortaya çıkan konjonktürde kamu yatırımlarının arttığı, işsizliğin azaldığı, çalışma saatleri düşürülürken ücretlerin yükseltildiği, ücretsiz sağlık, yaygın eğitim, kira yardımı ve emeklilik gibi hakların kazanıldığı bu dönem, kapitalizmin genel işleyişi içinde geçici bir istisnaydı: “Burjuvazinin «sosyal devlet» uygulamaları biçimine bürünen tavizleri, belirli tarihsel koşulların ürünüydü ve kapitalizmin 20 yıl kesintisiz büyümesi de buna imkân sunuyordu. Ancak 1970’li yıllarla birlikte kapitalizmin kriz çanları bir kez daha çalmaya başladı ve 20 yıllık «altın çağ» son buldu. Krizle birlikte burjuvazi «sosyal devlet» sorumluluğunu unutacaktı. Zira kapitalizmde burjuvaziyi güdüleyen «toplumsal sorumluluklar» değil, sermayenin büyümesidir, kârlılıktır. Tam da buna uygun olarak burjuvazi kâr oranlarının düşmesini önlemek amacıyla, üretilen toplumsal değerden işçi sınıfının payına düşen kısmı küçültmeye girişti.”[3]
1970’lerde başlayan bu saldırı dalgası, kapitalizmin tarihsel sınırlarına dayandığı, kâr oranlarının düştüğü ve sermaye birikim krizinin keskinleştiği günümüzde daha da şiddetleniyor. Sömürü düzeni artık emekçilere kırıntı dahi veremeyeceği bir çıkmazın içinde bulunuyor. Bir avuç süper zengin servetine servet katarken toplumun ezici çoğunluğu hızla yoksullaşıyor; emeklilik yaşı yükseltiliyor, kamu harcamaları pervasızca tırpanlanıyor. Küresel sanayi rekabetinde kan kaybeden Avrupa Birliği’nde Almanya’nın yüksek teknoloji ihracatı yüzde 10,6 azalarak 266,3 milyar dolara, Fransa’nınki de yüzde 1,7 kayıpla 117,9 milyar dolara geriledi. ABD emperyalizmi ise aşınan ve zayıflayan hegemonyasını Üçüncü Dünya Savaşını daha da büyüterek, ticaret savaşlarına, ekonomik yaptırımlara ve askeri zorbalıklara başvurarak yeniden tesis etmeye çalışıyor.
Dünya pazarlarını yeniden paylaşma kavgasına tutuşan emperyalist güçler, kapitalizmin derin krizini aşmak üzere eşi benzeri görülmemiş bir silahlanma yarışı sürdürüyorlar. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsünün (SIPRI) 2026 Yıllığı verilerine göre, dünya genelindeki askeri harcamalar reel olarak yüzde 2,9 yükselerek 2,89 trilyon dolarla tarihi rekor kırdı. Bu korkunç savaş bütçesinin 1 trilyon dolardan fazlası tek başına ABD’ye aittir ama Avrupalı emperyalistlerin silah harcamaları da hızla artıyor. AB, silah harcamalarını son bir yılda yüzde 14 büyütüp 864 milyar dolara çıkardı.[4] Silah tekellerine ve emperyalist savaşlara akıtılan bu devasa kaynak, doğrudan doğruya işçi sınıfının eğitiminden, sağlığından ve sofrasından çalınıyor. Paris’te 5 Kasım genel grevine katılan 46 yaşındaki bir psikiyatri hemşiresinin şu sözleri, artan savaş bütçelerinin emekçilerin yaşamında ve kamu hizmetlerinde yarattığı yıkımı tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor: “Kamu hizmetlerini korumalıyız. Hastane kesintileri psikiyatri hastalarıyla yaptığımız işi vuruyor. Doktor ve hemşire sayısı giderek azalıyor. İnsanlar aşırı çalışmaktan yorgun ve tükenmiş durumda. Yıllardır doğru dürüst artırılmayan maaşlarla ay sonunu getirmek çok zor.”[5]
Emperyalist güçler arasındaki hegemonya mücadelesi ve parçalı biçimde ilerleyen Üçüncü Dünya Savaşı büyüdükçe, burjuva devletlerin zor aygıtı da tahkim ediliyor. Tıpkı “sosyal devlet” gibi, büyük ölçüde savaş sonrası geçici istikrar koşullarında ve işçi sınıfının örgütlü basıncıyla biçimlenen burjuva demokrasisi de sistem krizi nedeniyle içi boş bir kabuğa dönüşmüş durumda; üstelik her geçen gün o kabuk da daha fazla çözülüp dağılıyor. Tekelci sermaye ile devletin daha fazla iç içe geçtiği, emperyalist rekabetin ve savaş hazırlıklarının hızlı, merkezi kararları dayattığı günümüz koşullarında burjuvazi, içeride yükselen sınıf mücadelesini bastırmak için demokratik hakları pervasızca gasp ediyor; otoriter yönetim biçimlerine ve faşist çözümlere yöneliyor.
Sandığa yansıyan öfke, parlamenterist yanılsamalar ve devrimci çıkış yolu!
Sermayenin çok boyutlu saldırıları karşısında işçi sınıfı ve gençlik yalnızca meydanlarda direnmekle kalmıyor; biriken toplumsal hoşnutsuzluk verili parlamenter dengeleri de sarsıyor. Çürümüşlüğe, yolsuzluğa, demokratik hakların gaspına, kronikleşen işsizliğe ve derinleşen yoksulluğa yönelen itirazlar, farklı biçimlerde de olsa seçim sandıklarına yansıyor. Almanya’da Sol Partinin büyük emlak tekellerinin elindeki konutları kamulaştırma vaadiyle Berlin’de birinci parti olmasından, kendisini “demokratik sosyalist” olarak tanımlayan Zohran Mamdani’nin New York Belediye Başkanlığını kazanmasına; Hindistan’da geleceksizliğe ve yolsuzluğa karşı gençlerin “Hamamböceği Partisi” adıyla yürüttüğü protesto hareketlerinden Sırbistan, ABD ve Brezilya’daki son seçim sonuçlarına kadar dünyanın dört bir yanında, nitelikçe çok farklı siyasal kanallara aksa da güçlü bir değişim arzusu açığa çıkıyor.
Bu tablonun en çarpıcı örneklerinden biri, 25 Ekim 2026’da Sırbistan’da yapılan erken parlamento seçimleridir. 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunda yeni restore edilen beton sundurmanın çökmesiyle 16 kişinin yaşamını yitirdiği katliam, iktidardaki çürümüşlüğe ve yolsuzluğa karşı üniversite öğrencilerinin öncülüğünde iki yıl süren kesintisiz bir isyan dalgasını tetiklemişti. Bu süreçte fakültelerde kurulan öğrenci meclisleri üzerinden örgütlenen gençler, adaylarını tabanda belirleyerek oluşturdukları Öğrenci Listesi ile kapı kapı dolaştı, seçim propagandası yaptı. Yugoslavya’nın dağılmasından bu yana kaydedilen en yüksek katılım oranına (yüzde 68,89) sahne olan seçimlerde Öğrenci Listesi oyların yüzde 53,69’unu alarak 250 sandalyeli parlamentoda 140 milletvekili kazandı ve Aleksandar Vučić’in 14 yıllık otoriter iktidarını ağır bir yenilgiye uğrattı.
Ne var ki “Sırbistan ya da Mafya” sloganı etrafında sağcısından solcusuna farklı kesimleri bir araya getiren ve eski Merkez Bankası başkanından akademisyenlere uzanan isimleri meclise taşıyan bu hareket, düzen içi bir burjuva “geniş çadır” koalisyonudur. Seçimlerin hemen ardından Vučić’in Kriminal Polis Müdürlüğü Başkanı Marko Kričak ve kasasından yüz milyonlarca avro kaçırdığı suçlamasıyla Alta Bank’ın sahibi Davor Macura gözaltına alınsa da güvenlik bürokrasisini, orduyu ve devlet mekanizmasını elinde tutan eski rejim güçleri ve yerleşik bürokrasi derhal direnç göstermeye başladı. Liberal ve sol liberal çevreler, öğrencilerin genç, düzenle bütünleşmemiş ve yolsuzluğa bulaşmamış olmasını öne çıkararak Sırbistan’daki seçim sonuçlarını “işte olması gereken bu” diye alkışlıyor, arayış içindeki kitlelere düzen içinde değişimin mümkün olduğu yanılsamasını aşılıyor. Kuşkusuz gençliğin dinamizmi ve temiz siyaset arayışı son derece anlamlıdır; fakat belirleyici olan tek tek kişilerin gençliği ya da dürüstlüğü değil, devletin ve düzenin sınıfsal niteliğidir. İşçi sınıfının bağımsız devrimci örgütlülüğüyle bütünleşmeyen, kapitalizmi ve burjuva devlet makinesini hedef almayan her hareket, o aygıtı devraldığı anda sermayenin nesnel yasaları ve bürokratik çarkları tarafından kuşatılmaya, nihayetinde düzen içi yozlaşmaya teslim olmaya mahkûmdur.
Benzer bir sandık dinamiği, 3 Kasımda gerçekleştirilen ABD Kongre ara seçimlerinde de kendini gösterdi. Seçmenlerin yüzde 89’unun hayat pahalılığını belirleyici sorun olarak gördüğü ABD’de, Trump yönetiminin gümrük tarifeleri ve 2026 İran savaşının tetiklediği petrol zamları emekçileri ağır bir geçim krizine sürükledi. Üstelik ABD’nin Siyonist İsrail’in Gazze soykırımındaki suç ortaklığı ile Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) polisinin göçmenleri, hatta Amerikan yurttaşlarını hedef alan faşist saldırıları ve katliamları derin bir öfke yaratırken, Trump’ın onay oranı yüzde 38’le dibe vurdu. Toplumsal alanda biriken bu tepkinin sandığa yansımasıyla Demokrat Parti, Senatoda 56 sandalyeye, Temsilciler Meclisinde ise 250’yi aşan geniş bir çoğunluğa çıkarak Kongrenin her iki kanadında da üstünlüğü ele geçirdi; halk oyunda 1974’ten bu yana en büyük farka ulaştı. Filistin’le dayanışma, herkes için ücretsiz sağlık hakkı ve gelir eşitsizliği gündemiyle öne çıkan gönüllü Gazze cerrahı Adam Hamawy ile Amerika Demokratik Sosyalistleri (DSA) destekli altı yeni aday Temsilciler Meclisine girerken, Michigan’dan yarışan Abdul El-Sayed ABD Senatosuna seçilen ilk Müslüman siyasetçi oldu.
Siyah, Latin kökenli, Müslüman, kadın ve eşcinsel adayların yoksulluğa, ayrımcılığa ve faşist baskılara karşı mücadeleyi ve demokratik hakları öne çıkararak kazanması son derece anlamlıdır. Ne var ki ABD emperyalizminin çıkarları, silah ve enerji tekellerinin kârları ya da Ortadoğu’daki soykırımcı İsrail devletinin güvenliği söz konusu olduğunda Demokratlar ile Cumhuriyetçiler arasında hiçbir özsel fark yoktur. Tekelci sermayenin iki ana partisinden biri olan Demokrat Parti ve onun sol kanadına yedeklenen sosyal demokrat karakterdeki DSA, işçi ve gençlik kitlelerinin radikalleşen enerjisini burjuva düzen sınırları içinde soğuran bir emniyet supabı işlevi görmekten ileri gidemeyecektir. Emekçi kitleler, bir kez daha hayal kırıklığına uğramamak için kendi bağımsız siyasal örgütlülüklerini yaratarak kapitalizmi hedef alan bir mücadele çizgisi geliştirmek zorundadır.
Brezilya’da ise İşçi Partisi (PT) lideri Lula da Silva, 25 Ekimdeki ikinci turda Trump destekli faşist Jair Bolsonaro’nun oğlu Flávio Bolsonaro karşısında oyların yüzde 51,79’unu alarak yeniden devlet başkanı seçildi. İlk turda geride kalmasına karşın kitlelerin ve öğrencilerin faşist tehdide karşı yükselen seferberliğiyle gelen bu sonuç, aslında son seçim süreçlerinin ortak dinamiğini özetliyor: Emekçilerin sandık başında verdiği karar, mevcut düzen partilerine duyulan güvenden değil, doğrudan doğruya en yakıcı tehditleri savuşturma refleksinden kaynaklanıyor. Brezilya’da emekçilerin, uzun zaman önce sermaye düzeniyle bütünleşmiş bir burjuva reformist partiye dönüşen İşçi Partisini desteklemesinin temel nedeni de faşist Bolsonaro çizgisinin yeniden iktidara gelmesini önlemekti. Ne var ki aynı seçimlerde Bolsonaro’nun Liberal Partisi (PL) Temsilciler Meclisinde 121, Senatoda ise 29 sandalyeyle Kongrenin her iki kanadında da en büyük parti konumuna yükseldi. Latin Amerika tarihin acı deneyimleri, Lula’nın sermayeyle uzlaşan ve emekçileri hayal kırıklığına uğratan politikalarının bizzat bu faşist Bolsonaro gibilerinin toplumsal zeminini beslediğini defalarca kanıtlamaktadır.
Biz devrimci Marksistler, bu seçim sonuçlarının kapitalizmin yarattığı çok katmanlı, ağır sorunlara, demokratik hakların gaspına, otoriterleşmeye ve faşizan baskılara verilmiş önemli bir tepki olduğunu teslim ediyoruz. Fakat örgütlenip doğrudan kapitalizmi hedef almadığı sürece bu tepkinin düzen içinde soğurulacağını biliyor ve vurguluyoruz. Nitekim ne ABD’de Demokratların Kongre çoğunluğu, ne Sırbistan’da Öğrenci Listesinin “sınıflar üstü” parlamento aritmetiği, ne Brezilya’da Lula’nın dördüncü başkanlık dönemi ne de İspanya’da Pedro Sánchez’in 29 Kasım erken seçim manevrası emekçilerin yakıcı dertlerine çare olabilir ya da tarihsel çıkmazdaki sermaye düzeninin kemer sıkma, yoksullaştırma ve militarizm dayatmasını durdurabilir.
O hâlde liberal ve sol liberal çevrelerin “sandıkla değişim” propagandasına geçit vermeden, işçi sınıfının ve gençliğin sokaklarda ve işyerlerinde açığa çıkan toplumsal öfkesini bağımsız ve örgütlü bir güce dönüştürmek gerekiyor. Unutulmamalıdır ki demokratik haklar ya da geçim koşulları bakımından en küçük kısmi kazanımlar bile ancak devrimci sosyalist hareketin anti-kapitalist mücadele çizgisinin büyümesi ve düzene basınç bindirmesiyle elde edilebilir. Kapitalizm emekçilere ve genç kuşaklara emperyalist savaştan, sefaletten, geleceksizlikten, acıdan ve yıkımdan başka bir şey vaat etmiyor. Tarihsel ömrünü çoktan doldurmuş olan bu çürümüş sömürü düzeni kendiliğinden yıkılmayacaktır; onu tarihin çöp kutusuna gönderecek olan, devrimci önderliğiyle buluşmuş dünya işçi sınıfının örgütlü gücüdür. İnsanlığı, kapitalizmin sürüklediği yok oluştan yalnızca sosyalizm kurtarabilir!
[1] Forbes, World’s Billionaires List-France, https://www.forbes.com/billionaires/ ve IMF Fransa GSYİH verileri: https://www.imf.org/en/Countries/FRA
[2] Utku Kızılok, Avrupa İşçi Hareketinde Bir Dönem Kapanırken, https://gelecekbizim.net/avrupa-isci-hareketinde-bir-donem-kapanirken/
[3] Utku Kızılok, agm, https://gelecekbizim.net/avrupa-isci-hareketinde-bir-donem-kapanirken/
[4] https://www.sipri.org/media/press-release/2026/global-military-spending-rise-continues-european-and-asian-expenditures-surge
[5] https://www.theguardian.com/world/2026/nov/05/protesters-france-march-strikes-education-cost-of-living
